Gdy myślimy o rozwoju przedszkolaka, łatwo skupić się na tym, co widać od razu. Pierwsze litery i cyfry, samodzielne ubieranie się czy prawidłowe trzymanie kredki. Jest jednak również druga sfera rozwoju, którą trudniej zmierzyć. To kompetencje społeczne i emocjonalne, czyli wszystko to, co decyduje o tym, jak dziecko radzi sobie z emocjami i z innymi ludźmi.
Przedszkolak mówi „jest mi smutno”, prosi o pomoc, próbuje pogodzić się z przegraną albo zauważa, że kolega obok potrzebuje wsparcia. Właśnie tak wygląda ta sfera w praktyce. To ona wpływa na sposób, w jaki dziecko buduje relacje, reaguje na trudności i odnajduje się w nowych sytuacjach.
Dlatego warto wspierać ją od najmłodszych lat. Okres przedszkolny to bowiem czas, kiedy dziecko intensywnie poznaje nie tylko świat, ale także siebie i innych ludzi.
Kompetencje społeczne i emocjonalne to umiejętności, dzięki którym dziecko rozpoznaje i nazywa własne emocje, radzi sobie z napięciem oraz dogaduje się z innymi. W przedszkolu widać je w prostych sytuacjach: dziecko czeka na swoją kolej, prosi o pomoc, godzi się z przegraną albo zauważa, że kolega potrzebuje wsparcia.
Co istotne, nie są to cechy charakteru, z którymi dziecko się rodzi. To umiejętności, których uczy się przez lata, głównie przez doświadczenie i obserwację dorosłych.
Dzień przedszkolaka potrafi być pełen skrajnie różnych przeżyć. Rano pojawia się smutek związany z rozstaniem z rodzicem. Chwilę później jest radość ze spotkania z kolegami, a po niej złość, bo budowla z klocków nie wygląda tak, jak miała wyglądać. Dochodzi do tego niepewność podczas nowych zajęć.
Każda z tych emocji jest naturalna. Trzeba jednak pamiętać, że dziecko nie rodzi się z gotową umiejętnością panowania nad swoimi reakcjami. Dopiero uczy się rozpoznawać to, co czuje, nazywać emocje oraz szukać sposobów, które pomogą mu odzyskać spokój.
Za płaczem lub wybuchem złości nie zawsze kryje się „trudne zachowanie”. Czasami to jedyny znany dziecku sposób, aby powiedzieć: „nie wiem jeszcze, co zrobić z tym, co czuję”. W takiej chwili potrzebuje ono dorosłego, który pomoże mu uporządkować sytuację. Samo polecenie, żeby natychmiast przestało płakać, niczego go natomiast nie nauczy.
W przedszkolu duże znaczenie mają więc spokojna atmosfera, uważność nauczycieli i przestrzeń na rozwój we własnym tempie. W Akademii Przedszkolaka Montessori dużą rolę odgrywa ponadto indywidualne podejście do każdego dziecka.
Jednym z ważnych założeń pedagogiki Montessori jest wspieranie dziecka w drodze do samodzielności. Nie ogranicza się ona jednak do sprzątania po sobie czy wykonywania codziennych czynności bez pomocy dorosłego.
Samodzielność daje dziecku coś więcej. Pojawia się przekonanie: „potrafię”, „mogę spróbować”, „mam wpływ”.
Kiedy przedszkolak podejmuje proste decyzje, eksperymentuje i samodzielnie szuka rozwiązania, stopniowo buduje poczucie własnej wartości. Czasami uda się za pierwszym razem. Czasami trzeba będzie natomiast powtórzyć próbę. Właśnie w takich momentach dziecko odkrywa, że błąd jest zwyczajną częścią nauki.
Metoda Montessori opiera się przede wszystkim na autonomii, wolności wyboru i zaangażowaniu dziecka. Nauczyciel nie wyręcza go przy pierwszym niepowodzeniu. Obserwuje, daje czas i pomaga wtedy, gdy wsparcie jest rzeczywiście potrzebne. Dzięki temu dziecko odkrywa świat, korzystając z własnej ciekawości.
Przedszkole jest jednym z pierwszych miejsc, w których dziecko regularnie funkcjonuje w większej społeczności. Spotyka osoby o różnych temperamentach, pomysłach i potrzebach. Uczy się zatem współpracować, dzielić przestrzenią oraz rozwiązywać pierwsze konflikty.
Nie zawsze wygląda to spokojnie. Ktoś zabiera kredkę, dwoje dzieci chce bawić się tym samym przedmiotem, a ulubiony kolega ma dziś zupełnie inny pomysł na zabawę. Choć takie sytuacje bywają trudne, właśnie wtedy pojawia się przestrzeń do rozwijania kompetencji społecznych.
Dziecko uczy się mówić, czego potrzebuje, słuchać drugiej osoby i szukać rozwiązania, które uwzględnia więcej niż jeden punkt widzenia. Zaczyna też rozumieć, że kolega może czuć inaczej niż ono. W ten sposób rozwijają się empatia, komunikacja oraz umiejętność współpracy. Sprzyjają temu również codzienne aktywności grupowe oraz wspólna praca dzieci o różnych potrzebach.
Kompetencje społeczne i emocjonalne rozwijają się przede wszystkim przy uważnych dorosłych. Dziecko potrzebuje kogoś, kto zauważy jego napięcie, pomoże nazwać emocje i pokaże, jak można zareagować w trudnym momencie.
Nauczyciel w przedszkolu Montessori pełni zatem szczególną rolę. Obserwuje dziecko, poznaje jego potrzeby i towarzyszy mu w samodzielnym odkrywaniu świata. Nie skupia się wyłącznie na przekazywaniu wiedzy.
Takie podejście pozwala uwzględnić indywidualne tempo rozwoju. Jedno dziecko potrzebuje więcej czasu, żeby poczuć się swobodnie w grupie. Inne natomiast od pierwszego dnia chętnie poznaje nowe osoby i podejmuje kolejne wyzwania. Żadne z nich nie musi dopasowywać się do jednego schematu.
Gdy dziecko potrzebuje dodatkowego wsparcia w rozwoju emocjonalnym, w zespole jest również psycholog. Rozmowa z nim nie oznacza przy tym, że dzieje się coś złego.
Umiejętności rozwijane w przedszkolu pomagają dziecku odnaleźć się w nowej grupie, poprosić o pomoc, radzić sobie z niepowodzeniami i budować relacje. W kolejnych latach wspierają z kolei współpracę, rozwiązywanie konfliktów oraz podejmowanie samodzielnych decyzji.
Podsumowując, rozwój społeczny i emocjonalny jest ważną podstawą edukacji. Dobrze przygotowane środowisko przedszkolne pomaga dziecku lepiej rozumieć siebie, innych ludzi i otaczający świat. Te umiejętności zostają z nim znacznie dłużej niż znajomość pierwszych liter. Badania nad rozwojem kompetencji publikuje między innymi Instytut Badań Edukacyjnych.
Szukacie przedszkola, w którym emocje dziecka są traktowane poważnie? Napiszcie do nas albo umówcie się na wizytę.